Drones in beveiliging: waardevolle aanvulling, zelden een vervanging

In het kort

Drones worden steeds vaker gepresenteerd als een flexibel en kostenbesparend alternatief voor bijvoorbeeld cameratoezicht of mobiele surveillance. In de praktijk ligt dat genuanceerder.

Drones kunnen waardevol zijn voor overzicht, verkenning en inspecties, maar hebben tegelijkertijd beperkingen. De vliegtijd is niet onbeperkt, inzet is afhankelijk van weersomstandigheden en toestemming en er blijft een operator nodig. Beoogde kostenbesparingen blijken in de praktijk vaak niet haalbaar en ook operationele complexiteit speelt een rol. Beveiliging vraagt bovendien om betrouwbare en continue inzet. De inzet van drones kan daarbij meestal niet worden gegarandeerd.

Daarom vervangen drones in de meeste gevallen geen bestaande beveiligingsmaatregelen. Ze functioneren eerder als een aanvullend instrument dat extra informatie kan opleveren. Juist in die rol kunnen ze soms grote waarde hebben.

Inleiding

Drones duiken steeds vaker op in presentaties over beveiliging. Ze worden gepresenteerd als flexibel, kostenbesparend en technologisch geavanceerd. In marketingverhalen vormen ze een logisch alternatief voor bijvoorbeeld cameratoezicht of mobiele surveillance.

De werkelijkheid is meestal genuanceerder.

Dat betekent niet dat drones geen waarde hebben. Integendeel, in bepaalde situaties vormen ze een zeer nuttig instrument. Alleen zijn de verwachtingen vaak groter dan wat in de praktijk haalbaar is.

De vraag is daarom niet of drones nuttig kunnen zijn, maar wanneer ze werkelijk iets toevoegen aan een beveiligingsoplossing. Hoe innovatief zijn ze en vormen ze daadwerkelijk een verbetering ten opzichte van bestaande middelen?

Waarom drones zo aantrekkelijk lijken

Het enthousiasme rond drones is goed te begrijpen. Een drone combineert een aantal eigenschappen die op papier zeer aantrekkelijk zijn voor de beveiligingspraktijk:

• mobiel en snel inzetbaar

• overzicht vanuit de lucht

• flexibel inzetbaar op verschillende locaties

• relatief lage aanschafprijs van de apparatuur

• sterk technologisch en innovatief imago

Voor industrieterreinen, evenementen en bedrijven met grote terreinen lijkt het daarom een logische gedachte: waarom nog werken met camera’s of surveillanten als een drone hetzelfde kan doen, maar dan flexibeler en mogelijk voordeliger?

Die gedachte is begrijpelijk. Alleen wordt daarbij vaak voorbijgegaan aan beperkingen en de context waarin drones opereren in de beveiliging.

Wat drones daadwerkelijk goed kunnen

Naast nuance is het belangrijk om te erkennen waar drones wél sterk in zijn. Een drone kan namelijk zeer waardevol zijn.

Denk bijvoorbeeld aan:

• situational awareness bij incidenten

• zoekacties, bijvoorbeeld op grote terreinen of in natuurgebieden

• inspecties van moeilijk bereikbare plekken, zoals daken, installaties of infrastructuur

• het in beeld brengen van publieks- of verkeerstromen

• verkenning van grote terreinen met beperkte zichtlijnen, waar vaste camera’s geen volledig beeld geven

• verificatie van waarnemingen door detectiesystemen op locaties waar de technologische mogelijkheden volledig benut kunnen én mogen worden

In dit soort situaties is een drone een zeer waardevol hulpmiddel. Het vervangt geen beveiligingsmaatregel, maar levert inzicht.

Een drone functioneert daarmee vooral als informatie-instrument en niet als zelfstandig beveiligingsmiddel. Dat sluit aan bij wat het in feite is: een mobiele drager van een camera of andere sensor.

Waarom drones zelden een vervanging zijn

Wanneer drones worden gepresenteerd als alternatief voor andere beveiligingsmaatregelen ontstaat vaak een te optimistisch beeld. In de praktijk spelen namelijk een aantal beperkingen.

Beperkte vliegtijd

De meeste professionele drones hebben een maximale vliegtijd van ongeveer 30 tot 50 minuten per accu. In de praktijk ligt de effectieve inzetduur vaak rond de 20 tot 40 minuten. Omdat een drone ook voldoende energie moet overhouden om veilig terug te keren, wordt de maximale vliegtijd zelden volledig benut. Continue monitoring is daarom lastig zonder meerdere toestellen die elkaar tijdens de vlucht overlappend aflossen. In de praktijk betekent dit dat een tweede drone al in de lucht moet zijn voordat de eerste terugkeert.

Weersomstandigheden

Wind, regen of mist kunnen inzet beperken of zelfs onmogelijk maken. Dat maakt het moeilijk om op drones te vertrouwen als primaire of vervangende beveiligingsmaatregel.

Piloot en toezicht

Moderne drones kúnnen deels autonoom vliegen, bijvoorbeeld langs vooraf ingestelde routes. Juridisch kan dat echter niet zonder verantwoordelijke operator. Er blijft een gecertificeerde piloot nodig die verantwoordelijk is voor de vlucht.

In veel gevallen moet de piloot direct zicht houden op het toestel (VLOS). Vliegen buiten zichtlijn (BVLOS) is mogelijk, maar vereist meestal een afzonderlijke operationele toestemming op basis van een voorafgaande risicobeoordeling.

Veel professionele beveiligingstoepassingen met drones vragen daarom om een risicobeoordeling. Naast individuele beoordelingen bestaan er ook zogeheten Standard Scenario’s (STS). Daarbij is de risicoanalyse al door de luchtvaartautoriteit uitgewerkt en kan de operator volstaan met het indienen van een verklaring dat de operatie volledig volgens het betreffende scenario wordt uitgevoerd. Dit biedt echter beperkte mogelijkheden, omdat er momenteel slechts twee standaardscenario’s bestaan. Veel beveiligingstoepassingen passen daar niet direct binnen.

Sinds enige tijd bestaat in Nederland ook de mogelijkheid om onder voorwaarden generieke vergunningen te krijgen voor bepaalde BVLOS-operaties boven gecontroleerd grondgebied. Dat gaat echter gepaard met uitgebreide risicobeoordelingen en operationele procedures. Voor beveiligingstoepassingen wordt dit daarom nog relatief beperkt structureel toegepast.

Autonome systemen: drone-in-a-box

Inmiddels bestaan er ook systemen waarbij drones automatisch opstijgen vanaf een vaste locatie, vaak aangeduid als ‘drone-in-a-box’. Daarbij kan een drone bijvoorbeeld automatisch reageren op een alarmmelding of een vooraf ingestelde route vliegen.

Dit soort systemen kan sommige operationele beperkingen verminderen, bijvoorbeeld doordat geen piloot ter plaatse nodig is. Tegelijkertijd blijven veel van dezelfde randvoorwaarden bestaan. Regelgeving, luchtruimbeperkingen, weersomstandigheden en de noodzaak van fysieke opvolging blijven ook bij dergelijke systemen een rol spelen.

Regelgeving

De inzet van drones valt onder luchtvaartregels. De regelgeving is risicogebaseerd. Niet het doel van de vlucht staat centraal, maar het risico dat de operatie oplevert voor mensen en omgeving.

Afhankelijk van dat risico gelden eisen voor onder meer:

• opleiding van piloten

• risicobeoordelingen

• het vliegen boven mensen

• beperkingen rond luchthavens, militaire locaties en andere gevoelige gebieden

De regelgeving werkt met verschillende categorieën van operaties. De zogeheten open categorie kent basisregels voor operaties met een relatief laag risico. De meeste professionele toepassingen vallen daar echter al snel buiten en vereisen een operationele toestemming in de specifieke categorie.

Bij operaties buiten zichtlijn speelt daarnaast het begrip gecontroleerd grondgebied. Dat betekent dat de operator controle heeft over het gebied onder de vlucht, bijvoorbeeld doordat het terrein is afgesloten en het publiek er geen toegang heeft.

In zulke situaties kunnen BVLOS-operaties mogelijk zijn, bijvoorbeeld bij inspecties van landbouwgebieden, infrastructuur of afgesloten zonneparken. Op bedrijventerreinen, industriegebieden of bij evenementen is dat doorgaans lastiger, omdat daar mensen, voertuigen en andere activiteiten aanwezig zijn die niet 'gecontroleerd' kunnen worden.

Daarnaast gelden luchtruimbeperkingen. In gebieden rond luchthavens (zogeheten CTR-gebieden) moet een vluchtplan soms vooraf worden ingediend en kan toestemming pas vlak voor de vlucht worden gegeven of alsnog worden geweigerd.

Wanneer drones personen herkenbaar in beeld brengen of andere persoonsgegevens vastleggen, kan bovendien ook de privacywetgeving (AVG) van toepassing zijn. Vooral wanneer daarbij ook openbare ruimte of voor derden toegankelijke ruimte in beeld kan komen, kan dit aanvullende eisen stellen aan de inzet en verwerking van beeldmateriaal.

De regels veranderen weliswaar geleidelijk, maar ook met nieuwe ontwikkelingen blijven drones gebonden aan luchtvaartregels en operationele beperkingen.

Inzetbaarheid voor beveiliging

De inzet van een drone kan nooit volledig gegarandeerd worden. Voor beveiliging is dat een belangrijk punt. Beveiligingsmaatregelen moeten betrouwbaar en continu inzetbaar zijn, omdat opvolging vaak direct nodig is en niet uitgesteld kan worden.

Een drone kan door regelgeving, luchtruimbeperkingen of weersomstandigheden simpelweg niet altijd opstijgen, zeker wanneer geen sprake is van gecontroleerd grondgebied.

Dat verschil wordt duidelijk wanneer je beveiliging vergelijkt met inspectie. Inspecties kunnen meestal gepland worden en zijn minder vaak tijdkritisch. Als een inspectievlucht later plaatsvindt of wordt verplaatst, is dat vaak geen probleem.

Bij beveiliging ligt dat anders. Wanneer er een alarmmelding of incident is, moet opvolging direct mogelijk zijn.

Ook bij alarmverificatie spelen beperkingen een rol. Een drone kan vaststellen dat iemand aanwezig is op bijvoorbeeld een open bouwterrein of dat een deur of raam van een pand geforceerd lijkt. Maar een drone kan niet controleren wat er binnen in een gebouw gebeurt wanneer iemand zich daar bevindt. In zulke situaties blijft fysieke controle door een surveillant nodig.

Om die reden vormen drones in de meeste gevallen geen alternatief voor surveillance of surveillanten.

De vraag is daarom niet alleen of een drone technisch iets kan, maar ook of die inzet past binnen de operationele logica van beveiliging.

Innovatie werkt anders dan vaak wordt gedacht

Er speelt nog een tweede factor die minder vaak wordt besproken: innovatie-logica.

Veel succesvolle innovaties doen één van twee dingen:

• hetzelfde voor minder: dezelfde behoefte vervullen tegen lagere kosten

• meer voor hetzelfde: meerdere behoeftes tegelijk vervullen tegen vergelijkbare kosten

In zulke gevallen is adoptie relatief eenvoudig. Veel innovaties slagen vooral wanneer zij een duidelijk betere waarde-kostenverhouding bieden. In beveiliging is dat bij drones vaak nog niet het geval.

Bij drones in beveiliging zien we vaak iets anders gebeuren. Ze worden toegevoegd aan bestaande maatregelen zonder dat die verdwijnen. Cameratoezicht blijft bestaan en surveillanten blijven nodig. De drone komt daar bovenop.

Het resultaat is dan vaak:

• meer voor meer: een aanvulling op de bestaande beveiliging, maar tegen extra kosten.

Daarmee ontstaat in de praktijk meestal geen overtuigend betere waardepropositie ten opzichte van de bestaande beveiligingsmix. In veel gevallen ontstaat geen kostenbesparing, maar juist een kostenverzwaring.

Naast kosten speelt bovendien nog een factor: extra operationele complexiteit. En juist die combinatie maakt adoptie vaak lastig.

Dat hoeft geen probleem te zijn. Organisaties kunnen er bewust voor kiezen om extra middelen in te zetten voor aanvullende mogelijkheden. Maar het betekent wel dat claims over kostenbesparing kritisch bekeken moeten worden.

Wanneer drones wél echt iets toevoegen

Drones kunnen zeer waardevol zijn wanneer hun unieke eigenschappen optimaal benut worden en de eerder genoemde beperkingen een minder grote rol spelen.

Bijvoorbeeld bij:

• inspecties

• tijdelijke overzicht in grote gebieden

• volledig gecontroleerd grondgebied

Vooral bij inspecties wordt de waarde van drones vaak duidelijk. Inspecties kunnen gepland worden en zijn minder afhankelijk van directe opvolging. Daardoor vormen beperkte vliegtijd of afhankelijkheid van weersomstandigheden minder snel een probleem.

Als op een volledig gecontroleerd terrein alle technische mogelijkheden van een drone-in-a-box benut kunnen én mogen worden, kan een drone ook zeer geschikt zijn en – zeker in combinatie met andere sensoren – een sterke beveiligingsmix opleveren die op een andere manier moeilijk te realiseren is.

In dit soort situaties voegen drones iets toe dat met andere middelen moeilijk of duur te verkrijgen is. Daar ligt de daadwerkelijke toegevoegde waarde.

Conclusie

Drones zijn een interessante ontwikkeling binnen beveiliging. Ze kunnen waardevolle informatie opleveren en in bepaalde situaties een duidelijk voordeel bieden.

Tegelijkertijd worden hun mogelijkheden soms optimistischer voorgesteld dan de praktijk rechtvaardigt.

De vraag is daarom niet of drones nuttig zijn. De vraag is wanneer ze werkelijk iets toevoegen.

In de meeste gevallen zullen drones voorlopig geen vervanging zijn van bestaande beveiligingsmaatregelen, maar een instrument dat helpt om onder bepaalde omstandigheden beter overzicht te krijgen.

En juist wanneer drones worden ingezet voor wat ze werkelijk goed kunnen, kunnen ze een waardevolle aanvulling vormen.